واژه شناسی، وجه تسمیه: کتول از دو واژه اوستایی کته (KATA) و اول (UL) تشکیل شده است. کته به معنای جا و مکان، و اول به معنای شیب، دره و گودال می ‌باشد؛ و کتول به مجموعه آبادیهایی گفته می ‌شود که در درون دره و کوه قرار دارند. در زبان پهلوی نیز کلمه کتول از دو واژه کت KAT به معنای جا و مکان، و اول UL به معنی به بالا یا سوی بالا و بلند بکار می ‌رود و کتول نیز به مجموعه آبادیهایی گفته می ‌شود؛ که در درون دره و شیب واقع شده باشند؛ و این واژه دارای معانی و تعاریف گوناگونی است.

استان: گلستان

تاریخچه: شغال تپه کهن ترین استقرار بشر در شهر علی آباد می باشد که در مرکز این شهر قرار گرفته و به دوران تاریخی تعلق دارد. با انجام عملیات بررسی و شناسایی کارشناسان سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان گلستان تاریخ علی ‌آباد کتول ۷۰۰۰ سال برآورد شده است. همچنین در این  منطقه محوطه، تپه و بناهای تاریخی شناسایی شده اند که متعلق به دوران اسلامی هستند  و شامل ۴ حمام، یک بنای مسکونی یک پل و یک آسیاب آبی است. بیشترین آثار شناسایی شده در بخش جلگه‌ ای شهرستان کتول قرار دارد. «کتول» نام یک طایفه می با شد و این نام بعد از مهاجرت عده ای از امراء و بزرگان لشکری سیستانی به این منطقه در اواخر دوره صفویه رایج گردید. چنانکه قسمتی از قشون استرآباد را در زمان شاه طهماسب دوم دسته کتول تشکیل می داد. در اوایل دوره قاجاریه کتول به 18 تیره اصلی تقسیم می گردید. در دوران ناصرالدین شاه، کتول یکی از 6 بلوک ناحیه استرآباد بود.علی آباد فعلی همزمان با سکونت و حاکمیت علی محمد خان به لحاظ اقتصادی و اجتماعی توسعه فزاینده ای یافت. این شهرستان در سال ۱۳۵۷ از شهرستان گرگان جدا و مستقل گردید.

آب و هوا: آب و هوای این شهرستان با توجه به موقعیت طبیعی آن شامل معتدل خزری، سرد کوهستانی و نیمه بیابانی است.

کوهها: ارتفاعات آن در جنوب شهر علی آباد قرار داشته و مهمترین آنان کوههای شاهوار، چلچلی، زردکمر وزیلان است.

رودها: رودهای بزرگ و کوچکی در این شهرستان جاری هستند. رودهای زرین گل، کبودوال، محمدآباد و جادره از مهمترین رودهای علی آباد می باشند. که تمامی آنها به رود گرگان می ریزند و سپس روانه دریای خزر میشوند.

پوشش گیاهی: این شهرستان درحدود 90 هزار هکتار جنگل با گونه هایی از درختان نمدار، توسکا، بلوط دارد.

فرهنگ و آداب و رسوم: مردم علی‌ آباد کتول اکثرآ از بومیان استان و قومیت‌ های کتولی،ترک های زنجانی و سیستانی،،نیشابوری، کاشمری، سبزواری و فندرسکی هستند. عده‌ای از اهل تسنن ترکمن و بلوچ و حدود ۱۰ تا ۲۰ خانوار ارمنی که ازروس ‌های مهاجر هستند و به مالقان مشهورند نیز در این شهرستان زندگی می ‌کنند.

جاذبه های گردشگری: از مراکز مهم باستانی و گردشگری این شهرستان می توان به آبشار و پارک جنگلی کبودوال، دهکده های ییلاقی (افراتخته، زرین گل و سیاه مرزکوه و…) رودخانه زرین گل، دهنه محمد آباد، امام زاده الازمن، معصوم آباد، نرگس تپه و نوران گلین تپه اشاره نمود.

سوغاتی و صنایع دستی: از صنایع دستی این شهرستان می توان به قالی بافی، نمد مالی، بافت پارچه های ابریشمی و پشمی، خورجین دوزی و چادر شب بافی اشاره کرد. لباس محلی، صنایع دستی چوبی، نان سنتی، دستمال و چادر ابریشمی سوغات این شهرستان هستند.

غذای محلی: ترشو (نوعی آش)، سلف خورشت، بابتو (نوعی شیرینی)، خاکی (نوعی تنقلات)، کندس او (عصاره میوه جنگلی کندس یا ازگیل وحشی)، ترشی آلو گاوی و…

بهترین زمان بازدید: بهار و تابستان

تهیه و تنظیم : هیئت علمی و تحریریه اریاسان

منبع :                                                                                                                                                                                       WWW.tripyar.com