خندق های سنگی که نشان از اراده والای پیشینیان دارد، جهت حفظ انفاس واموال از تهدید، در دورا دور شهرستان باستانی ابرکوه, با وجود گذر زمان و تخریب هنوز قابل مشاهده است، این خندق ها که به دست توانای بشر در دل سنگ های عظیم تراش خورده است در سه منطقه شهرستان ابرکوه قابل تشخیص است. قدمت این آثار با ارزش به دوره قبل از اسلام میرسد .

از جمله این مناطق که خندق سنگی در آن مشاهده میشود، محله درب قلعه، بزرگترین محله ابرکوه است که قدمتی دیرینه دارد و می توان با راهنمایی مردم شهر یکی از چند راه ورود به آن را یافت. خندق های سنگی این محله، از قدیمی ترین آثار به جا مانده از دوران کهن این شهر تاریخی است. با گذر حدود دو هزار سال از ساخت این خندق ها، هنوز به رمز و راز چگونگی ساخت آنها پی برده نشده است .

نام خندق های قلعه سرور خان نیز بین مردم معروف است که در یکی از ورودی های شهر ابرکوه، برای حفاظت از آن حفر شده است .

با کوچکترین نگاه به دیواره هایی که هنوز زخم ابزارهای کار بر آنها مشاهده میشود، می توان دریافت که هنوز نیز با وجود پیشرفت های امروزی، کمتر می توان دست به ساخت چنین سازه هایی زد .
ابرکوه، شهری ساخته شده بر سنگ :
از ویژگیهای شهر تاریخی ابرکوه که آنرا نسبت به دیگر شهرها بسیار خاص و حتی منحصر به فرد می کند قرار گیری بافت تاریخی آن بر روی یک لایه سنگی ازجنس کنگلومرا است. این لایه سنگی در برخی نقاط یک متر و در قسمتهایی تا شش متر ارتفاع دارد که این خود باعث ایجاد خندق طبیعی گرداگرد شهر شده است. البته در قسمتهایی که این لایه سنگی  امتداد داشته، شهرنشینان آن روزگار، با هنرمندی تمام قسمتهایی از آنرا کنده اند و خندق دست ساز نیز ایجاد نموده اند. این خندق و خط ادامه آن به منظور ایجاد امنیت بیشتر در برابر مهاجمین و بلایای طبیعی خصوصاً سیل بوده است که از بزرگترین مشکلات این منطقه است. با توجه به آنچه ذکر شد بدیهی است بستر شکل گیری بناها و بافت تاریخی ابرکوه بسیارمستحکم است .

می توان اینگونه استنباط کرد که وجه تسمیه ابرکوه نیز می تواند تعبیراین لایه سنگ، به کوه باشد و شهر شکل گرفته بر روی آنرا برکوه (روی کوه) دانست .

ابرکوه که یکی از ۱۴ شهر نمونه گردشگری ایران است، دارای بیش از ۴۰۰ اثرتاریخی است. تا کنون ۱۲۷ اثر این شهرستان به ثبت آثار ملی ایران رسیده است .
تهیه و تنظیم : هیئت  علمی و تحریریه اریاسان 

منابع :                                                                                                                                                       www. tripyar.com