مسجد جامع ابرکوه که مسجدی با دو قبله نیز خوانده می شود از دیدنی های شهرستان ابرکوه است. این مسجد در حد فاصل شهر قدیم و جدید قرار گرفته است. میدان مرکزی شهر ابرکوه که میدان امام حسین (ع) خوانده می شود به طرز باشکوهی نمایی از مسجد جامع این شهر را به تصویر کشیده است .

مسجد جامع ابرکوه از مساجد دوره‌ سلجوقی بشمار میرود. از نظر سبک ساختمانی، جزو بناهای چهار ایوانی است و مانند اکثر مساجد جامع، دارای دهلیز، شبستان و محراب است .

با اینکه ‌بیشتر قسمت‌ های بنای مسجد از آثار دوره‌ مغولی است؛ قسمت‌ هایی نیز در آن سابقه‌ کهن تری دارند. شبستان گنبد دار مسجد متعلّق به پایان سلطنت ابوسعید (دوره ایلخانی) است. این مسجد در پایان سلطنت سلطان ابوسعید بازسازی و مرمت گردید، از جمله محراب بسیار عالی و گچ بری شده در ایوان شرقی که به تاریخ ۷۳۸ هجری است، تعمیر شده است .

این مسجد دارای دو شبستان در پس ایوان شمالی و ایوان جنوبی و سردابه ای به ابعاد۱۰ در۱۰ در میان صحن خود است. مصالح اصلی آن از خشت خام است و حیاطی مستطیل شکل در وسط دارد. مدخل ورودی مسجد رو به شمال باز می‌ شود که به وسیله دهلیز هشت گوش وسیعی، به حیاط راه می ‌یابد .

سر در ورودی این مسجد، ارتفاع زیادی دارد و در سه گوشه به وسیله سه طاق نما، پایه چهار گوش آن، به هشت گوش تبدیل می‌ گردد. در سمت جنوبی مدخل ورودی، شبستانی با طاق های مقرنس زیبایی ساخته شده است .

در وسط صفه مسجد، زیر زمین وسیعی تعبیه شده که صفه بالای آن در فصل تابستان برای اقامه نماز استفاده می شود. رواق ‌های اطراف ایوان ‌ها نیز دو طبقه هستند. طاق‌ ها به صورت طاق و تویزه است و مناره ای الحاقی در ضلع جنوبی آن قرار دارد. شبستان اصلی در ضلع جنوب شرقی مسجد قرار دارد. شبستان غربی شامل یک ایوان در جلو و یک شبستان وسیع در پشت آن است . 

خصوصیات خاص محراب های مسجد جامع ابرکوه
از ویژگیهای مهم این بنا، دو محراب آن است، محراب بزرگ یا اولیه مسجد همانند بناهای مغولی ساخته شده است و با جهت قطب مغناطیسی شمال ۴۷ درجه اختلاف دارد و به منظور اصلاح محراب اولیه، محراب دومی ساخته شده است که این محراب تا حدودی قبله سابق این مسجد را اصلاح می کند .
محراب نفیس گچبری ایوان شرقی این مسجد یکی از پنچ محراب آن است که در سال ۷۳۸ هجری ساخته شده است. انواع نقوش اسلیمی و گیاهی به همراه کتیبه هایی با خطوط نسخ و کوفی به شیوه گچبری برهشته در آن کار شده است. از چهار محراب دیگر این مسجد، سه محراب از جنس سنگ مرمر و آهک و دیگری از جنس کاشی ساده است .
محراب اصلی سنگی این مسجد که دارای دو ستون تزئینی زیبا بوده و از جنس مرمر است اکنون در میان تالار مرکزی گنجینه اسلامی موزه ملی ایران، نماینده نمایش فضای معنوی مساجد ایرانی به گردشگران داخلی و خارجی است .

تهیه و تنظیم : هیئت علمی و تحریریه اریاسان 

منابع :                                                                                                                                                         www.tripyar.com