در شمال میدان امیرچخماق و در ابتدای خیابان قیام بر سردر یکی از خانه های قدیمی، عبارت موزه آب به چشم می خورد که با ورود به آن می توانید به مرور تاریخ چند هزارساله آب در این مرز و بوم بپردازید. موزه آب یزد سال هاست که در خانه تاریخی کلاهدوزها برپا شده و توانسته است توجه گردشگران را به خود جلب کند. در سال ۱۳۷۹ و همزمان با برگزاری نخستین همایش بین ‎المللی کاریز بود که این موزه کار خود را آغاز کرد تا ارزش و اهمیت آب را در منطقه ای کویری به مردم نشان دهد. حالا بسیاری از این موزه با عنوان یکی از بهترین موزه های آب دنیا یاد می کنند؛ جایی که در آن می توان آثار و ابنیه های تاریخی در زمینه های مختلف مربوط به آب را شناخت و کمی بیشتر در مورد تاریخ این سرزمین دانست.

آنچه که موزه آب یزد را از دیگر موزه های آب متمایز می کند گذشتن یک رشته کاریز صدها ساله از میان آن است؛ کاریزی که روزگاری آب مورد نیاز مردم را تامین می کرد.

در پنج طبقه این موزه می توانید آثار متنوعی با موضوع آب و چگونگی استفاده از آن در گذشته را ببینید.

اشیای موجود در موزه
همانگونه که از نام این موزه پیداست می توانید آثار مرتبط با آب را در آن ببینید. بیش از دویست اثر تاریخی از وسایل کندن قنات تا اسناد و مدارک قنات‎ های اصلی یزد در این موزه نگهداری می شود.

یادگاری قنات ها
یکی از سازه های مهم ایرانیان در زمینه آب، قنات است که امروزه در محافل جهانی هم نام آن مطرح می شود و قنات ایرانی نیز در فهرست یونسکو قرار دارد. لوازم مختلف حفر قنوات، کلنگ‎ های ویژه کندن کاریز، چرخ ‎چاه، لباس مقنی، ابزار و ادوات اندازه‌ گیری حجم آب، ماکت چگونگی گردش آب قنات ‎ها و وسایل تامین روشنایی در قنات از جمله چیزهایی هستند که در این موزه می بینید.
مجسمه هایی از مردم را می بینید که به کارهای مربوط به قنات مشغولند. مقنی ها از جمله این افراد هستند و نکته جالب توجه آنها لباس سفید شان است. دلیل پوشیدن لباس سفید این بود که همدیگر را در درون چاه های بزرگ ببینند و همچنین به آن به چشم کفن نگاه می کردند چرا که هر لحظه ممکن بود بر اثر ریزش جان خود را از دست بدهند. در بخشی از موزه یکی از اصلی ‌ترین ابزار حفر قنات یعنی چرخ چاه را می بینید که ماکتی از یک چاه کن نیز در جوار آن قرار داده اند.

اسناد و وسایل مربوط به تقسیم و وقف آب
اسناد و مدارک خرید و فروش آب و وقف ‌نامه ‌های قدیمی از دیگر آثار موزه آب یزد هستند. یکی از اسناد جالب توجه، کتابچه میرآب ها و اسناد توزیع آب است. میرآب یعنی امیر یا رئیس آب؛ کسی که در گذشته مدیر و محاسبه گر زمان و ساعت آبی بود و تقسیم گر عادلانه و تعیین کننده زمان تحویل دادن آب قنات به افراد محسوب می شد. او آب کشاورزی را تقسیم و دستمزد خود را از سهم آب قنات می گرفت. ابزار کارش ساعت آبی بود و جالب آنکه بدانید نخستین ساعت آبی دنیا با قدمت ۷۰۰ سال در این موزه نگهداری می شود و به دوره سید رکن الدین تعلق دارد.
در میان این اسناد چند سند ازدواج نیز به چشم می خورد چرا که در آن زمان برخی از مردم مهریه زن را آب تعیین می کردند؛ همان چیزی که در کویر حکم طلا را داشت. مدارک دیگری نیز دیده می شود که بر اساس آنها خیرین به زنان بی سرپرست و یتیمان سهم آب می دادند.

ظروف و وسایل
در گذشته خبری از لوله کشی های امروزی نبود و مردم مجبور بودند آب را از منبع تا محل استفاده حمل کنند و البته جایی هم برای نگهداری آب مورد نیاز خود داشته باشند. ظروف نگهداری و حمل آب و بسیاری لوازم و اشیای مرتبط با آن از جمله انواع شیر‎های برداشت آب از آب انبار‎ها، ظروف سفالی و شیشه‎ ای ویژه حمل و نگهداری آب، یک رشته مشک سقایی و … را می توانید در موزه آب یزد ببینید.
مشربه چند هزار ساله یکی از دیدنی های این موزه است که از آن در کتاب ‎های تاریخی کهن یاد شده است. ظرفی شیشه ‎ای نیز در این موزه به چشم می خورد که دارای لوله ‎های جانبی است؛ صدها سال پیش، آب را داخل این ظرف می ریختند و بالای آن برف می گذاشتند. این ظرف دو جداره است و آب شدن تدریجی برف باعث می شد تا آب خنک، تازه و عاری از هر گونه آلودگی باشد و از ورود حشرات به داخل آن جلوگیری شود.

مسیر دسترسی
برای دسترسی به این جاذبه می توانید از اتوبوس های خط پایانه دروازه قرآن پایانه شهدای محراب و یا خط چهارراه بعثت راه آهن استفاده کرده و در چهارراه شهدا پیاده شوید و با کمی پیاده روی به موزه برسید.

تهیه و تنظیم : هیئت علمی و تحریریه اریاسان 

منابع :                                                                                                                                                     www.tripyar.com